• ۲۸ بازدید
  • تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۷/۰۵/۱۴
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
بررسی عضویت ایران در اتحادیه گمرکی اوراسیا در گفت‌وگوی «فرهیختگان» با احسان تقوایی، کارشناس ارشد مسائل روسیه

حتی اگر روابط با غرب خوب باشد رابطه با روسیه استراتژیک است

یکی از گزینه‌هایی که کارشناسان معتقدند ایران با استفاده از آن می‌تواند، بخشی از تحریم‌های آمریکا را بی‌اثر کند، عضویت در اتحادیه گمرکی اوراسیاست.

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، تجربه ناموفق برجام و تاثیرپذیری حداکثری اروپا از آمریکا، باعث شد تا دولت حجت‌الاسلام حسن روحانی پس از خروج آمریکا از برجام، برای حفظ برجام، بیش از غرب به سمت شرق متمایل شود. در دورانی که آمریکا تلاش می‌کند به‌صورت یکجانبه تحریم‌های ایران را احیا کند، شاید همین بازگشت به شرق بتواند از برخی فشارها علیه تهران بکاهد. یکی از گزینه‌هایی که کارشناسان معتقدند ایران با استفاده از آن می‌تواند، بخشی از تحریم‌های آمریکا را بی‌اثر کند، عضویت در اتحادیه گمرکی اوراسیاست. در همین راستا «فرهیختگان» با احسان تقوایی، کارشناس‌ارشد مسائل روسیه به گفت‌و‌گو نشسته است. متن کامل این گفت‌و‌گو  را در ادامه می‌خوانید:

با خروج آمریکا از برجام و تلاش این کشور برای اعمال تحریم‌های یکجانبه علیه تهران، در ایران برخی یکی از راهکارهای تهران را برای کم کردن از اثر تحریم‌ها، عضویت در این اتحادیه می‌دانند.

برای اینکه بفهمیم اتحادیه گمرکی اوراسیا چیست، باید به دوران قبل از فروپاشی شوروی نگاه کنیم. در آن مقطع کشورهای اصلی تشکیل دهنده این اتحادیه، روسیه، جمهوری قزاقستان، جمهوری اوکراین و بلاروس بودند. بعد از فروپاشی شوروی، روس‌ها تا اوایل سال 2000 قدرت و توانی نداشتند تا جمهوری‌ها را دور خود جمع کنند. بعد از سال 2000 که روس‌ها توانستند در صحنه بین‌المللی اعتماد‌به‌نفس از دست رفته خود را به‌دست بیاورند، دکترین سیاست خارجی خود را اینگونه تعریف کردند که کشورهای دنیا باید منافع روسیه را در این منطقه به رسمیت بشناسند. دلیل اینکه روسیه به سمت اتحادیه گمرکی اوراسیا آمد، تثبیت فضای حیاتی است. هر قدرت منطقه‌ای که به‌دنبال تسلط بر منطقه است باید یک فضای حیاتی داشته باشد. روسیه به‌دلیل ضعف‌های اقتصادی نمی‌تواند مثل شوروی سابق، حرفش را به کرسی بنشاند، سعی می‌کند در منطقه فضای حیاتی خود را داشته تا منافع اقتصادی‌اش تامین شود. اما درباره ایران باید گفت کشور ما در زمینه عضویت در سازمان‌ها و نهادهای منطقه‌ای، ضعف داشته و دارد. ما تنها در چند سازمان عضویت داریم که اکثر آنها کم‌اثر هستند. اما در مقابل، رقبای ایران مثل ترکیه و عربستان، در سازمان‌های مختلف امنیتی و اقتصادی عضو هستند. به اعتقاد من صرف عضویت در این سازمان‌ها، قطعا به‌نفع منافع ملی ما خواهد بود. در حال حاضر مناسبات بین‌المللی به‌سمت منطقه‌گرایی رفته و قطعا همه کشورها سعی می‌کنند در سازمان‌های منطقه‌ای بیشتری عضو شوند. اما نباید از این اتحادیه انتظار حداکثری داشته باشیم و گمان کنیم اگر ایران عضو آن شود، سود عظیمی خواهیم داشت. شاید یکی از دلایل این باشد که ایران و کشورهای منطقه، کالاهای مشترکی دارند و نمی‌توانند همدیگر را پوشش دهند. دلیل دیگر این است که تجربه سال‌های اخیر نشان داده که روسیه از عضویت ایران در سازمان‌هایی که خودش در آن عضو است، استقبال نکرده است. غیر از چین که در منطقه نفوذ کرده و روس‌ها یارای مقابله با آن را ندارند، تلاش کردند حتی با ابزار نظامی از ورود غرب به منطقه جلوگیری کنند. اما شرایط بین‌المللی همیشه ثابت نیست و سیال است و این امکان وجود دارد که روزی ایران عضو این اتحادیه شود ولی روس‌ها زمانی از این اتفاق استقبال می‌کنند که از طرف غرب تحت فشار قرار گرفته باشند.

با توجه به تحریم‌های آمریکا علیه ترکیه و روسیه و همچنین وضعیت ایران در دوران خروج آمریکا از برجام، اتحادیه گمرکی اوراسیا می‌تواند در این وضعیت  به ایفای نقش بپردازد؟

روسیه به آن اندازه که در سیاست بین‌الملل نفوذ دارد، در بحث‌های مالی دنیا نفوذ ندارد. در زمانی که برجام به مخاطره نیفتاده بود، بانک‌های بزرگ روسیه مثل بانک‌های بزرگ اروپایی از اینکه با ایران وارد مراوده مالی شوند، هراس داشتند. از این پس همین است. تا زمانی که سیستم بین‌الملل مبتنی بر دلار است، این محدودیت‌ها ادامه دارد اما این به آن معنا نیست که اگر با اتحادیه گمرکی اوراسیا همکاری کنیم، سودی نخواهیم برد. قطعا ایران هر چه مراوده اقتصادی با طرف‌های متعددتری داشته باشد، بهتر می‌تواند از آزمون تحریم‌ها سربلند بیرون بیاید. در دوران تحریم‌های سابق، ما با کره‌جنوبی و چین همکاری داشتیم. اگر این کشورها نبودند فضای سخت‌تری داشتیم. قطعا همکاری با اتحادیه گمرکی اوراسیا به‌نفع ایران است اما نباید نگاه حداکثری داشته باشم و بگوییم حالا که اتحادیه اروپا و غرب با ایران همکاری نمی‌کنند، می‌توانیم با اتحادیه گمرکی تمامی کمبودها را جبران کنیم.

ایران می‌تواند با عضویت در این اتحادیه از ظرفیت آن برای فروش نفت در شرایط تحریم استفاده کند؟

این بستگی به نوع تحریم دارد. بالاخره ما نخستین کشوری نیستیم که در سیستم اقتصاد بین‌الملل تحریم شدیم و آخرین آن هم نخواهیم بود. اوایل تصویب برجام بحث بود که روس‌ها می‌خواهند در ایران سرمایه‌گذاری کنند و نفت را بخرند و در برابر آن کالا بدهند. یک عده هم به طعنه می‌گفتند که توافق نفت در برابر تسلیحات بین ایران و روسیه می‌خواهد منعقد شود؛ روس‌ها کالاهایی دارند که بدهند. اگر تحریم‌ها خیلی فلج کننده نباشد، ایران می‌تواند نفت بدهد چون ما سابقه سوآپ نفت را هم داشته‌ایم. ما می‌توانیم نفت بدهیم و در قبالش خدمات دریافت کنیم. خدمات حتما هم کالا نیست و می‌توانیم در یک‌سری بخش‌ها مثل راه‌آهن که روس‌ها در آن تبحر دارند، از آنها کمک بگیریم. پیش‌نیاز این تفاهم این است که بدانیم تحریم‌ها چقدر گستردگی دارد. اگر تحریم‌ها مثل سابق باشد و روس‌ها نشان دهند که آن اراده همکاری با ایران را دارند، می‌توان امید به تعاملات اقتصادی داشت. اما تجربه نشان داده در شرایط تحریم، ایران و روسیه نمی‌توانند با هم همکاری کنند زیرا روسیه به تسلیحات، انرژی و صنایع سنگین شهره است و ایران نیازی به این کالاها ندارد.

یعنی ارتباط با روسیه در اقتصاد تهران بی‌تاثیر  است؟

قطعا بی‌تاثیر نیست. در زمان تحریم، هر چه شرکای اقتصادی متنوع‌تری داشته باشید، با آسیب کمتری مواجه خواهید شد.

در اینکه اتحادیه گمرکی اوراسیا نمی‌تواند به‌اندازه اتحادیه اروپا و آمریکا در اقتصاد ایران نقش آفرینی کند، هیچ شکی نیست. اما می‌توان از ظرفیت این اتحادیه برای تقویت قدرت در دوران تحریم استفاده کرد؟

بحث روانی این اتحادیه از همه‌چیز مهم‌تر است. اگر کشوری مراودات اقتصادی محدودی داشته باشد، در زمان تحریم از نظر روانی بسیار آسیب‌پذیر خواهد بود. اگر ایران با کشورهای مختلفی دارای داد‌و‌ستد اقتصادی باشد، در مواقع تحریم از نظر روانی آسیب‌پذیر نخواهد بود. یکی از بیشترین تاثیرات اقتصاد ایران بحث روانی است. یعنی قبل از اینکه تحریم‌ها اعمال شود، بحث روانی اوضاع را مختل می‌کند.

مثل وضعیتی که اکنون با آن در اقتصاد مواجه هستیم؟

بله؛ دقیقا وضعیت الان این‌گونه است. خیلی وقت‌ها بحث روانی، بازار ما را به‌هم می‌ریزد. الان تحریمی صورت نگرفته اما ما می‌بینیم که اقتصاد به‌هم ریخته است، زیرا همه هراس دارند که چه اتفاقی خواهد افتاد.

چقدر امکان دارد ایران و روسیه در تعاملات اقتصادی از پول ملی خود استفاده کنند؟

از سال‌ها پیش این بحث وجود داشته اما مشکلات ساختاری بین ایران و روسیه مانع به نتیجه رسیدن آن شده است. دلیل این اتفاق هم به دو طرف بر‌ می‌گردد. فضا به گونه‌ای است که گویی این دو کشور به‌ هم اعتماد ندارند. از یک طرف ایرانی‌ها اعتقاد دارند که روسیه از ایران به‌عنوان یک کارت برای تنظیم مناسباتش با غرب استفاده می‌کند و از آن طرف روس‌ها اعتقاد دارند ایران زمانی رو به روسیه می‌کند که تنها شده باشد و مجبور باشد و الا در شرایط اختیاری روسیه را انتخاب نمی‌کند، زیرا نخبگان ایرانی غرب‌گرا هستند.

برای آینده باید تهران چه برنامه‌ای را در سیاست خارجی خود در دستور کار قرار دهد. در این سناریو، نگاه به روس‌ها چگونه باید باشد؟

به‌ دلیل تاثیرگذاری روسیه در سیستم بین‌المللی، ما خواه نا‌خواه باید تعامل سطح بالایی با روسیه داشته باشیم. به‌رغم اینکه گفته می‌شود روابط دو کشور استراتژیک است (که نیست) اما هیچ‌گاه تهران و مسکو به‌سمتی نرفتند که این مراودات را افزایش دهند. به آمار صادرات و واردات ایران و روسیه نگاه کنید، می‌بینید که سطح مراودات اقتصادی بسیار پایینی دارند. ایران باید به سمت بهبود روابط خود با روسیه برود. حتی اگر ما بهترین روابط را با غرب داشته باشیم باید با روسیه هم روابط مستحکم داشته باشیم. ما نمی‌توانیم بی‌نیاز از روسیه باشیم. اختلاف روسیه در مواضع جهانی با آمریکا و اروپا، قطعا به‌نفع ماست و همان‌طور که قبلا به‌نفع ما عمل کردند الان هم می‌توانند چنین کنند. منتها حرف این است که روابط باید در عرصه عمل پیشرفت داشته باشد.

پس از خروج آمریکا از برجام، روحانی وزیر امور خارجه را مامور سفر به اروپا برای اخذ تضمین تامین منافع ایران کرد اما قبل از آن ظریف به چین و روسیه سفر کرد. این نشان دهنده گردش ایران به سمت شرق نیست؟

زمانی هم که ایران تحریم بود، بیشترین مراوده را با روسیه و چین داشت. با روسیه چون کالای خاصی نداشت مراوده‌اش کم شد ولی با چین افزایش پیدا کرد. الان هم به‌دلیل کمبودها، بهترین راهکار این است که با روسیه رابطه داشته و این روابط باید در سیاست خارجی ایران نهادینه شود. متاسفانه تا الان این‌طور نبوده و بیشتر جنبه حرف داشته است. روابط تهران-مسکو خیلی تعریف نشده و مشخص نیست چرا باید رابطه داشته باشیم. در دولت روحانی زمانی که سفیر جدید معرفی شد، خیلی از روس‌ها و ایرانی‌ها از دوران جدید روابط ایران و روسیه گفتند ولی در این پنج سال عصر جدیدی ندیدیم. ملاقات‌های مکرری بوده ولی در عمل اتفاق خاصی نیفتاده است.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها